Ένας κυπριακότατος αχταρμάς σκέψεων

Στην λέσχη βιβλίου πριν μήνες διαβάσαμε ένα κυπριακό βιβλίο. "Το βουνί". Εγώ δεν το ξανάκουσα. Σκοτωθηκα να το βρω, έκανα εγγραφή στην τοπική βιβλιοθήκη-κ επιασα φιλίες με την βιβλιοθηκονόμο-για να μπορέσω να το διαβάσω. Η ιστορία εξελίσσεται σε ένα χωριό κοντά στους Σόλους στην Μόρφου. Περιγράφει την ζωή στην Κύπρο πριν δεκαετίες, απο τις αρχές του προηγούμενου αιώνα μέχρι πριν το πραξικόπημα. Που εν μια περίοδος που κανενας εν αγγίζει, ή αν μιλά παρουσιάζει τα μονόπαντα και υποκειμενικά. Όπως είπα ξανά, μεγάλωσα σε ένα εθνικόφρων περιβάλλον με τους αγωνιστές της εόκα και εθνικό ύμνο, τυλημένη της ελληνικής σημαίας και συγκίνηση σε οτιδήποτε έχει να κάνει με πατρίδα και έθνος, και μανα μου ελλάς τα παιδιά σου σκλάβους ξεπουλάς. Οπότε αντιλαμβάνεστε τι ιστορίες ξέρω για εκείνα τα χρόνια. Αυτό που μας στερεί όμως αυτή η μανία αυτή η παραποίηση από όλους-ο καθένας να ξεπλύννει την μερκά του-των πολλά σημαντικών και τραγικών συμβάντων, είναι η αντίληψη στο τι ήταν ζωή τότε. Τι συνήθειες είχαν οι ανθρώποι; ποιοί ήταν;

Ήταν απόγευμα Σαββάτου, δεν είχα τα μωρά, και πήγα στην γιαγιά μου. Μεγάλωσα σε ένα μέρος που ήταν χωρκό. Κι έχω την τύχη να μενουμε στον ίδιο τόπο 7 γενιές. Ξέρουν ποιού εν που είμαι (εγώ εν ξέρω ποιος εν ποιού εν έχω έτσι καππάσιτι), εν έχω όνομα, ειμαι η κόρη της τάδε, η αγγόνισα του τάδε και  γνωστοί (που δεν ξέρω βασικά ποιοί ένει) να μου λεν τι κάμνει ο παπάς σου και η μάνα σου εν καλά, είπε μου η Χ του Ψ ότι το και το και μαράζωσα και άσε να ρέξω μια μέρα που τζιαμέ. Ήμουν μικρή και πήγαινα στην φάρμα του πρόπαππου μου, σκαρφάλωνα στην αππιθκιά. Εκάμναμε σπίθκια που τες ππάλες, έπαιζα με τα μωρά όσον γαλεύκαν τες μαμάδες, εκαμναμε χαλλούμια στην αυλή κ έτρωα δρόσινο ωσπου να πονήσω την κοιλιά μου, και αναρή βραστή με την ζάχαρη. Έτρωα βραστό ψωμί με το προζύμι (ου σόρρυ sourdough) με το προζύμι της γιαγιάς μου που το είχε δίπλα που το καντήλι. Η γιαγιά μου, φκήκε που το σχολείο 2α τάξη του δημοτικού να μεγαλώσει τα αδέρφια της όσο οι γονείς πήγαιναν στα χωράφια κ την φάρμα. Κ όμως τα γράμματα της εν κιρκιλλωτά και με τρομερό χαρακτήρα. Έκοψα την μόνη της εκείνο το απόγευμα. Εκάμαμεν καφέ, έφκαλα γλυκό να φάω, στα αιώνια τα βαζούθκια με λλίη πετσομουχλούα που πάνω πού κ που. Έκατσα να μιλήσουμε, άνοιξα της κουβέντα για το βιβλίο. Είπα της για το μερος, την εντύπωση που μου έκανε για την ατμόσφαιρα που μου μετάδωσε. Το πώς μπορεί να βλέπαν τα πράματα τότε. 

Και ήταν σάννα κ άνοιξε μια πορτούα. Στην μνήμη της. Μια άλλη ζωή εφκήκε που μέσα της. Ιστορίες, να κάθεται πας το γαδούρι, να πηγαίνει στην φάρμα. Να συνάουν τα κριθάρκα, να πηγαίνουν στον μύλο, να συνάουν τες ελιές. Περιόδους του καλοκαιριού που εφευκαν οι αδρώποι να πάρουν τα χτηνά αλλού, οι γυναίκες εμέναν πίσω με τα μωρά. Πολλές αροθυμούσαν μες τα σκοτεινά μόνες τους, και έτσι μάζευονταν 2-3 μαζί, εφκαίναν πας τες ταράτσες και στρώνναν τα στρώματα χαμέ, τραβούσαν και την σκάλα πάνω μαζί τους κ κοιμούνταν όλοι έτσι. Πόσο της άρεσκε. Και το μετάδωσε στην μάνα μου, η μάνα μου σε μένα, και γω στρώνω στα δικά μου τα μωρά, 2-3 φορές τον μήνα του καλοκαιριού πας το μπαλκόνι να κοιμηθούμε χαμέ. Τωρά ξέρω γιατί. Σεντόνια πας τες ταράτσες, με πέτρες γυρώ γυρώ και τον τραχανά να ξερανίσκει. Γάλα με το τρι, βόλτες στα χωράφκια να συνάξεις χόρτα και μανιτάρκα και αγρέλια. Παιχνίθκια που επαίζαν, και πλάκες που εκάμναν. Ιστορίες στην εκκλησιά, ήνταλως εράφκαν τα παπλώματα, ήνταλως εσυνάουνταν να κάμουν την κάθε δουλειά, ήνταλως εφέρνα το νερό, ήνταλως εγοράσαν το πρώτο αυτοκίνητο, ήνταλως εκάναν τον γάμο τους, ήνταλως εστηρίζαν ο ένας τον άλλος καθώς ετρώουνταν μεταξύ τους. Εικόνες μιας άλλης ζωής. Αναμνήσεις. 

"Έτσι ζωή εν θα ξαναέσhιει" λέει μου, κ έτσι μένουμε σιωπηλές. 

Η Κύπρος που τα μάθκια της ήταν υπέροχη. Η ζωή η χωρκάτικη που λέμε. Που εν τούτη η Κύπρος; Εκληρονόμησα που την οικογένεια μιαν ικανοποίηση στα έθιμα και τις παραδόσεις. Πάντα ήταν να συναχτούμε να κάνουμε πράματα. Ίσως βοηθά και το ότι εν είμαστε πρόσφυγες. Κι έτσι διατηρησαν οι δικοί μου για μένα κάποια πράματα απλά επδ μπορούσαν. Το φαί το κυπριακό, τα παραδοσιακά φαγιά, τις λέξεις. Να πάμε εκκλησιά, να φάμε μαζί, να τσακωθούμε κυπριακότατα, να χαχανίσουμε. Η αίσθηση της κοινότητας. Να συναχτούμε με κάθε ευκαιρεία. Να γοράσουμε το λάδι μας που τον τάδε, να έρτει η κυρία που το τάδε χωρκό να φέρει 2 κάσιες χρυσόμηλα, να έρτουν οι τομάτες να κάνουμε την σάλτσα, να γνωρίσουμε τον γιο του αδερφού του θείου τυχαία κάπου και να κάνουμε παρέα. Να κάτσουμε να πιούμε τον καφέ, να ξέρουμε να ψήσουμε στα κάρβουνα, να ξέρουμε να ανοίξουμε την πίττα, να στρίψουμε την τσιππόπιττα. 

Έψαχνα παλιά, να δώκω κάτι στα μωρά μου, μιαν ταυτότητα. Δαμέ ! Προβληματίστηκα αρκετά, κι όσο αφορά την εθνική ταυτότητα ειμαι ακριβώς στο Ελληνες Κύπριοι. Θεωρώ αυτό δεν έπρεπε να ειναι τοσο διαφορετικό που άτομο σε άτομο κ ο καθένας να αποφασίζει όπως του έρκεται, αλλά εγώ αποφάσισα στο Ελληνες Κύπριοι. Πέραν όμως αυτού, υπάρχει και ολόκληρο το άλλο, του τι ειναι Κύπριος. Κι υπάρχουν ήδη τα πιο αρνητικά, ππαραόπιστοι, δικαιωματιστές, κέντρο του κόσμου, οχι της εμπιστοσύνης, παρανομίες κλπ. Έπρεπε να εύρω κάτι να τους δώκω, να αγαπούν την χώρα τους, με ούλλα τα στραβά. Να βρίσκουν κάτι να ριζώνουν και να νιώθουν καλά με τον  εαυτό τους. Δεν θέλω να ειναι εθνικά περήφανοι. Αλλά θέλω να βρίσκουν ουσία στην Κύπρο. Ποιοι είμαστε; 

Είμαστε λήξιες, του καλού φαγιού, του ψητού, της σούβλας, του οικογενειακού τραπεζιού. Τα μωρά μου τρων χαλλούμι και επδ ο γιος έχει 2 καλαμαρούθκια στην τάξη του όποτε του βάλλω χαλλούμι βάλλουμε έξτρα και γι`αυτά επδ εν εχουν στο σπίτι τους χαλλούμι. Είμαστε της οικογένειας, των δεκάδων ξαδερφιών, των άπειρων θείων που μας βουττούν κ μας φιλούν. Είμαστε της φύσης και του περπατήματος να φάμε αγρέλια και καππάρκα και τσακρούθκια, μολόσιες και χοστές. Είμαστε της ελιάς, του λαθκιού του φρέσκου που κάφκει, του λεμονιού. Του τραγουδιού. Της αγκαλιάς, και του φιλιού. Της κουβέντας με άσχετους ανθρώπους. Του βιολιού στα τραγούδια, του ποτού. Ξέρω τα στραβά μας, μεν τα πείτε. Πέτε τα καλά. Ποιά εν τα καλά μας; Εγώ νιώθω πολλά. 

Ήταν 1/10/2024 κι είπα των μωρών εννα ακούμε κυπριακά τραγούδια σήμερα επδ εν η μέρα της χώρας μας. Εν καταλαβαίναν τίποτε. Έκαμνα τους μετάφραση. Είπα το της γιαγιάς μου. Εθυμωθηκε. Να τους μιλάτε των μωρών να καταλάβουν. Άρκεψε τους τσαέρες και πρότσες και μαδράτζια. Μακάρι να είχε παραπάνω πράματα να τους μεταφέρω. Τραγούδια, παραμύθκια, γραπτά. Παλιά οι δικοί μου ελέγαν μου πολλά. Τωρά σχεδόν όλα εν τα θυμάμαι. Αλλά βρίσκω μιαν παρηγοριά, στο ότι εγώ τραγουδούσα στα μωρά μου το "αγιά μαρίνα τζιαι τζυρά", που μου το τραγουδούσε ο παπάς μου, που του το τραγουδούσε η μάνα του, η οποία πέθανε όταν ήταν έφηβος και δεν την εγνώρισα ποτέ. Έναν δεσμό με το παρελθόν μου, το dna μου.

Όπως και το να κοιμηθούμε πας το μπαλκόνι, που το έκαναν πριν 6 γενιές πας τες ταράτσες για άλλους λόγους. Πόσα που τούτα κάνουμε σαν άτομα, πόσες που τες πράξεις μας έχουν άλλες ρίζες, και με την απάρνηση της ταυτότητας μας, με την μη διατήρηση κάποιων βασικών πραμάτων εθίμων, παραδόσεων χανουμεν τα; 

Τούτες οι σκέψεις που προκύψαν όλους αυτούς τους μήνες. Το βιβλίο εν πολλά ωραίο, να το διάβάσετε. πρώτη φορά εδιάβαζα κυπριακά, και το διάβασμα έτρεχε σαν νερό. Ένα μοναδικό επίπεδο άνεσης. Αυτά. Πάω να τους βάλω το αγαπησα την που καρκιάς.